NICOLAUS COPERNICUS    NICOLAI COPERNICI   
NICCOLAO COPERNICO   NICOLAUS KOPERNICUS   
MIKOŁAJ KOPERNIK




Mikołaj Kopernik

Intro Wstęp Wzgórze Bazylika Organy Kurie Miasto Okolice Refleksje Kontakt




























Najważniejszą postacią Fromborka jest Mikołaj Kopernik, który spędził w tym kapitulnym miasteczku najdłuższy i najważniejszy okres swego życia. Urodził się 19 lutego 1473 roku w Toruniu jako najmłodsze czwarte dziecię rodziny kupieckiej Mikołaja i Barbary z domu Watzenrode. Już w wieku 10 lat po śmierci ojca dostał się pod kuratelę wuja Łukasza Watzenrode, który dosyć poważnie wpłynął na późniejsze losy młodego siostrzeńca. Za jego sprawą Mikołaj skończył szkołę przy kościele św. Jana w Toruniu, potem studiował na wydziale sztuk wyzwolonych Akademii Krakowskiej, a ukoronowaniem były dalsze studia we włoskich ośrodkach naukowych Padwy i Bolonii. W roku 1503 otrzymał doktorat prawa kanonicznego w Ferrarze i uzyskał prawo wykonywania praktyk lekarskich. Rola Łuksza Watzenrode (biskupa warmińskiego od roku 1489) nie skończyła się na finansowaniu strony edukacyjnej Kopernika. To dzięki niemu w roku 1497 Mikołaj został przyjęty do korporacji kanoników warmińskich, przez co związał się z Warmią na wiele lat. Początkowo młody kanonik podjął służbę na dworze biskupim w Lidzbarku Warmińskim jako przyboczny lekarz i sekretarz biskupa. Wraz z biskupem uczestniczył w licznych podróżach, zjazdach stanów Prus Królewskich, sejmach Rzeczypospolitej i spotkaniach z królami polskimi. W tym samym czasie przetłumaczył na łacinę, greckie listy Teofilakta Symokatty oraz opracował w roku 1507 pierwszy szkic zarysu heliocentrycznej teorii budowy świata, tzw. "Komentarzyk".

W roku 1510 opuścił Lidzbark i przeniósł się na stałe do Fromborka, gdzie obok pracy na rzecz kapituły zajął się obserwacjami astronomicznymi, które w późniejszym czasie zakończyły się powstaniem nowej myśli i przesłania dla ludzkości zawartym w dziele "De revolutionibus", czyli "O obrotach". Swoje badania astronomiczne przeprowadzał także w Olsztynie, gdzie rezydował jako administrator dóbr kapitulnych. Większość czasu pochłaniało mu pełnienie różnych obowiązków: kanclerza, posła, wizytatora dóbr, zarządcy, komisarza Warmii oraz generalnego administratora. W latach konfliktu zbrojnego z Zakonem bronił zamku olsztyńskiego, a następnie aktywnie uczestniczył w odbudowie życia gospodarczego Dominium. Przygotował kilka wersji traktatów o monecie i brał udział w zjazdach i sejmikach Prus Królewskich, które rozważały kwestię reformy monetarnej w części pruskiej. Był także kartografem i cenionym lekarzem. Po śmierci Ferbera nazwisko Kopernika znalazło się na królewskiej liście, obok 3 innych kandydatów do tronu biskupiego. Wbrew zachętom swoich przyjaciół Giese i Scultetiego nie odważył się opublikować dzieła o budowie Wszechświata, ukończonego w pierwszej wersji ok. roku 1530. Dopiero przyjazd na Warmię wiosną 1537 młodego matematyka z Wittenbergi Jerzego Joachima Retyka wpłynął na zmianę decyzji Kopernika i w marcu 1543 "De revolutionibus" ujrzało światło dzienne w oficynie Jana Petreiusa w Norymberdze. U schyłku roku 1542 Kopernik ciężko zachorował i na skutek wylewu krwi do mózgu doznał paraliżu prawego boku, a 21 maja 1543 roku zmarł i został pochowany anonimowo w katedrze zgodnie z obowiązującym zwyczajem nieopodal ołtarza św. Krzyża, którym za życia się opiekował (wg dr J.Sikorskiego).

W bazylice istnieją cztery miejsca, przy których wspomina się postać doktora Mikołaja. Są nimi: epitafium dziękczynne kapituły z roku 1735, dawny ołtarz główny bpa Watzenrode - wuja Kopernika, popiersie doktora z astrolabium oraz trzeci filar w nawie południowej, przy którym stał jego ołtarz, a według tradycji miał być przy nim pochowany. Wcześniejsze próby odnalezienia grobu Mikołaja Kopernika nie przyniosły rezultatu. Nadzieją na wyjaśnienie tej tajemnicy stało się jednak sympozjum naukowe w dniu 3 listopada 2005 roku, które odbyło się w bazylice katedralnej, wcześniej poprzedzone podniosłą Mszą Świętą. Podczas tej uroczystości przedstawiono efekty kolejnych badań i poszukiwań archeologicznych miejsca spoczynku astronoma. Według ekspertów z zakresu archeologii i antropologii znaleziona czaszka, po wykonaniu plastyczno-komputerowej rekonstrukcji, należy "z bardzo wielkim prawdopodobieństwem" do doktora Mikołaja, lecz aby mieć niekwestionowaną pewność, trzeba odnaleźć szczątki wuja biskupa Watzenrode. W ten sposób porównany materiał genetyczny wyjaśni ostatecznie jedną z najważniejszych zagadek w historii Fromborka i astronomii.

Z myślą o Mikołaju Koperniku w roku 1948 powstało we Fromborku Muzeum. W zasadzie każdy budynek Wzgórza Katedralnego ma związek z astronomem i astronomią. W Starym Pałacu Biskupim znajduje się ekspozycja muzealna, w Wieży Kopernika odtworzono pracownię uczonego, w Kanonii Kustosza - obecnie bibliotece muzealnej, zgromadzono księgozbiór zawierający 10 tysięcy woluminów dotyczących astronoma, Fromborka i Warmii. W przyziemiu dzwonnicy mieści się planetarium, a w korpusie wieży zawieszone jest wahadło Foucaulta, udowadniające ruch wirowy Ziemi. Warto wspomnieć, że na fromborskiej Górze Żurawiej znajduje się muzealne obserwatorium astronomiczne wyposażone w instrumenty, które umożliwiają obserwację zjawisk zachodzących na nocnym niebie. W zespole Szpitala św. Ducha mieści się dział historii medycyny i znajdują się piece łaziebne powstałe za czasów Mikołaja w roku 1507. Widać zatem jak postać Kopernika zawładnęła całym miasteczkiem i podporządkowała sobie Frombork, narzucając mu specyficzną atmosferę.

Jego ponadczasowe rewolucyjne przesłanie zawarte w dziele "O obrotach" stało się kamieniem węgielnym dla rozwoju nowożytnej astronomii. Skąd astronom dokonywał obserwacji astronomicznych? Turyści rozglądają się po budynkach i obiektach Wzgórza szukając dostrzegalni Mikołaja, lecz to nie tutaj rozegrała się astronomiczna batalia, w której udział wzięły trzy drewniane proste przyrządy astronomiczne: kwadrant, trójkąt, astrolabium oraz przede wszystkim sprawne oko doktora i jego analityczny umysł. To istotne miejsce znajdowało się za murami warowni w obrębie ogrodu jego kurii kanonicznej położonej na zachodnim wzgórzu. Fundamenty i podpiwniczenia obecnej kanonii św. Stanisława stanowią jedyny namacalny dowód żywej obecności astronoma. Znajdujący się nieopodal najwyższy punkt tej części Fromborka intuicyjnie wybieramy, aby stąd oglądać leżącą poniżej okolicę. Spokój, przestrzeń, prywatność gwarantowały ciągłość pracy naukowej, która stała się największą zasługą Mikołaja dla całego świata. Rękopis "De Revolutionibus" przechowywany jest obecnie w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej, a większość ocalałych książek Kopernika w Uppsalli. Najbardziej znany portret z około 1585 roku eksponowany jest w Sali Mieszczańskiej Ratusza Staromiejskiego w Toruniu, a duch astronoma wciąż jest żywy we Fromborku.

Współczesne dyskusje na temat narodowości Kopernika są bezzasadne, bowiem w tamtych czasach nie istniało takie pojęcie. Mikołaj urodzony w Toruniu był mieszkańcem tego miasta. Był indygeną Warmii, Prus Królewskich, a tym samym wiernym poddanym Królestwa Polskiego, gdzie jego zasługi, poczynania, publikacje potwierdzają ten niezaprzeczalny fakt polskiej przynależności, podobnie jak stwierdzenie "Nicolao Copernico Thorunensi" zawarte na stronie tytułowej dzieła oraz na katedralnym epitafium. We Fromborku wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię. Dla światowego dziedzictwa kulturowego pozostanie bez wątpienia najwybitniejszą postacią, a dla nas samych inspiracją i wzorem osobowościowym.






Intro Wstęp Wzgórze Bazylika Organy Kurie Miasto Okolice Refleksje Kontakt